fa بررسی و تعیین میزان برخی عناصر فلزی درماهیان رودخانه ارس در محدوده استان آذربایجان شرقی (95-1394) پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:b compset;"><span style="font-size:12.0pt;">در این بررسی میزان برخی فلزات سنگین (مس، مولیبدن، آرسنیک و جیوه) در ماهیان رودخانه ارس در چهار ایستگاه (از شهرستان جلفا تا 25 کیلومتر بعد از مرز نوردوز) طی چهار فصل، تابستان، پاییز و زمستان 1394 و بهار 1395 تعیین شد. تعداد 38 نمونه از ماهی‌های رودخانه به وسیله الکتروشوکر و تور سالیک صید شدند. میزان فلزات سنگین با استفاده از یک دستگاه جذب اتمی در بافت عضله ماهی هااندازه گیری شدند. همچنین فاکتور تجمع زیستی برای هر کدام از گونه‌ها محاسبه شد. نتایج نشان داد فاکتور تجمع زیستی برای فلز مولیبدن بالاترین و فلز آرسنیک کمترین مقدار را دارا می‌باشد. بیشترین غلظت مس در سس ماهی کورا با میانگین 3/11</span></span><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">&plusmn;</span></span><span style="font-family:b compset;"><span style="font-size:12.0pt;">6/13 میکروگرم بر گرم وزن خشک و برای عنصر مولیبدن در ماهی خیاطه با میانگین بیشترین غلظت (9/4</span></span><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">&plusmn;</span></span><span style="font-family:b compset;"><span style="font-size:12.0pt;">7/11) میکروگرم بر گرم وزن خشک نشان داده شده است. میانگین غلظت جیوه (5/1</span></span><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">&plusmn;</span></span><span style="font-family:b compset;"><span style="font-size:12.0pt;">1/13 میکروگرم بر کیلوگرم وزن خشک) در ماهی مروارید بیشترین بوده است. در خصوص عنصر آرسنیک نیز از آنجایی که در تعداد معدودی از ماهیان آنالیز گردید بیشترین غلظت در ماهی خیاطه ثبت گردید. براساس آزمون آماری </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">ANOVA</span></span><span style="font-family:b compset;"><span style="font-size:12.0pt;"> بین میانگین غلظت مس در گونه‌های مختلف، اختلاف معنی داری وجود داشت (05/0</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">p<</span></span><span style="font-family:b compset;"><span style="font-size:12.0pt;">) و آزمون دانکن گونه ماهی مروارید را از سایر گونه‌ها تفکیک کرده است</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">.</span></span><span style="font-family:b compset;"><span style="font-size:12.0pt;"></span></span></div> <div style="text-align: justify;">This study was conducted to determine heavy metals (Cu, Mo, As, Hg) in fish species of Aras River (East Azerbaijan) at four stations (From Julfa to 25km after Nourdos border) during four seasons from 2015 to 2016. Thirty eight specimens of fish were collected by using of electrofishing as the main method for sampling. The amount of heavy metals were measured by using an atomic spectrophotometer in the muscle tissue of specimens.Bioaccumulation factor were also calculated for each species. The amount of bioaccumulation factor for molybdenum was the highest and the arsenic had the lowest amount. The highest concentration of copper was in <em>Barbus lacerta</em> with a mean of 13.6 &plusmn; 11.3&mu;g /g dry weight and for the molybdenum, <em>Alburnoides bipunctatus</em> had the highest mean concentration (11.7&plusmn;4.9) &mu;g / g dry weight. The average concentration of mercury (13.1 &plusmn; 1.5 &mu;g / kg dry weight) was highest in <em>Alburnus alburnus</em>. Regarding the arsenic elements, as it was analyzed in a small number of specimens, the highest concentrations were recorded in <em>Alburnoides bipunctatus</em>. According to ANOVA, there were a significant difference between mean concentration of copper in different species(p<0.05) and the Duncan test has distinguished <em>Alburnus alburnus</em> from other species.</div> عناصر فلزی, ماهی, آلودگی, رودخانه ارس, آذربایجان شرقی Heavy metals, fish species ,Pollution, Aras River, East Azerbaijan 41 49 http://isfj.ir/browse.php?a_code=A-10-759-5&slc_lang=fa&sid=1 M. Doustdar مسطوره دوستدار mastooreh.doustdar@gmail.com 100319475328460023044 100319475328460023044 Yes Iranian Fisheries Science Research Institute (IFSRI), Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO),Tehran, Iran موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور M. Ramin محمود رامین mrifro@yahoo.com 100319475328460023045 100319475328460023045 No institute fisheries research organization موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور H. Nasrolahzadeh حسن نصرالله زاده hnsaravi@gmail.com 100319475328460023046 100319475328460023046 No institute caspian ecology پژوهشکده اکولوژی دریای خزر M.A. Afraei محمدعلی افرایی mafraei@yahoo.com 100319475328460023047 100319475328460023047 No institute caspian ecology پژوهشکده اکولوژی دریای خزر R. Rahmati رحیمه رحمتی rahmati764@gmail.com 100319475328460023048 100319475328460023048 No institute caspian ecology پژوهشکده اکولوژی دریای خزر