fa مقاله علمی-پژوهشی: محاسبه و بکارگیری شاخص کیفیت آب در آبهای ساحلی حوزه جنوبی دریای خزر آلودگي محيطهاي آبي آلودگي محيطهاي آبي پژوهشي Research <span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;">شاخص کیفیت آب ابزاری است که داده های حاصل از آنالیز پارامترهای موثر در کیفیت آب را ادغام و با ارائه یک عدد نهایی درک کیفیت آب را </span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;">برای عموم </span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;">آسان می نماید</span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;">. با توجه به اهمیت و کاربرد شاخص کیفیت آب در تصمیم</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:11.0pt;">‌</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;">گیری واحدهای فعال و اجرایی در حفاظت و بهره‌‌وری، مطالعه حاضر برای نخستین بار با اهداف تعیین پارامترهای محیطی با اهمیت در کیفیت آب، تعیین وزن پارامترهای موثر (هر یک از پارامترهای موثر بر شاخص کیفیت آب) دریای خزر صورت گرفت تا امکان دسترسی به اطلاعات اختصاصی و لازم برای محاسبه شاخص کیفیت آب را در این اکوسیستم آبی فراهم نماید. داده‌‌های بدست آمده (</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:11.0pt;">w_i</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"> و </span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:11.0pt;">q_i</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;">) برای محاسبه شاخص کیفیت آب دریای خزر در سال 98-1397 بکار گرفته شدند. </span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;">با استفاده از نتایج آزمون مولفه اصلی بر داده‌‌های دراز مدت</span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;">سال‌‌های 98-1382</span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"> (920 نمونه)</span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;">، 9</span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"> پارامتر با اهمیت </span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;">(کدورت، کلروفیل-آ، </span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:11.0pt;">BOD₅</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;">، </span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:11.0pt;">COD</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;">، </span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:11.0pt;">pH</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;">،&nbsp; </span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:11.0pt;">%DO</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;">، </span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:11.0pt;">NO₃</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"> ، </span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:11.0pt;">NH₄</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"> و </span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:11.0pt;">PO₄</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;">)</span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;">، برای تعیین شاخص کیفیت آب انتخاب شدند و وزن آنها بدست‌‌آمد. محاسبه شاخص </span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;">فرعی</span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;">(</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:11.0pt;">q_i</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;">) هر پارامتر بر اساس استانداردها، الزامات کیفیت آب ساحلی در اکوسیستم های دریایی و داده های مرجع دریای خزر صورت گرفت. در نهایت با محاسبه میانگین هندسی، م</span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;">قادیر</span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"> شاخص کیفیت آب در آبهای ساحلی دریای خزر (</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:11.0pt;">WQIcs</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;">) بدست آمد. بکارگیری این فرمول در سال‌‌های 98-1397 نشان داد که </span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:11.0pt;">WQIcs</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"> در محدوده </span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;">91-70</span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"> (کیفیت متوسط) و 69-35 (کیفیت بد) بترتیب شامل 74 و 26 درصد از نتایج شد. </span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;">در بین 9 پارامتر مذکور، مقادیر نیترات و فسفات (عوامل موثر بر افزایش تغذیه‌‌گرایی) بیشترین تاثیر را بر کاهش شاخص کیفیت آب نشان دادند.</span></span> Water quality index is a tool that integrates data of effective factors on water quality. The final result of the index provides simple understanding of water quality for general people. Regarding the importance and application of water quality index in decision making of active and executive units in conservation and exploitation, the present study was conducted for the first time in the southern of Caspian Sea. The aims of paper are to determine: the environmental parameters which are important in water quality, determining weight (w_i) of parameters affecting water quality index and sub-indices (q_i) of each important parameters of Caspian Sea water quality index (WQIcs)<span dir="RTL">.</span> This research will provide the specific and necessary information and data for calculating the water quality index in this aquatic ecosystem. The provided w_i and q_i were applied for water quality index calculating of the Caspian Sea data in 2018-2019. Using Principal Component Analysis results on long-term data 2003-2019 years (920 water samples), 9 important parameters (turbidity, chlorophyll-a, BOD₅, COD, pH, DO%, NO₃, NH₄ and PO₄) were determined for WQIcs and indicator weighting (w_i) of each parameter was determined. The sub-index (q_i) of each parameter was calculated based on standards threshold, coastal water quality requirements in marine ecosystems and reference value data of Caspian Sea. Finally, by calculating the geometric mean, the value of water quality index in the Caspian coastal waters was obtained. The application of this formula in 2018-2019 showed that 74 and 26% of WQIcs were in the range of 70-91 (medium class) and 35-69 (bad class), respectively. Among the 9 parameters mentioned above, nitrate and phosphorus (the factors of trophic enrichment) had the greatest effect on decreasing water quality index.<br> &nbsp; شاخص کیفیت آب, وزن پارامترهای موثر, زیر شاخص, دریای خزر, ایران Water Quality Index, Weight of important parameters, Sub-index, Caspian Sea, Iran 147 159 http://isfj.ir/browse.php?a_code=A-10-57-35&slc_lang=fa&sid=1 Hassan Nasrollahzadeh Saravi حسن نصراله زاده ساروی hnsaravi@gmail.com 100319475328460030470 100319475328460030470 Yes Caspian Sea Ecology Research Center پژوهشکده اکولوژی دریای خزر Asieh Makhlough آسیه مخلوق asieh_makhlough@yahoo.com 100319475328460030471 100319475328460030471 No Caspian Sea Ecology Research Center پژوهشکده اکولوژی دریای خزر Fariba Vahedi فریبا واحدی vehedi_fariba@yahoo.com 100319475328460030472 100319475328460030472 No Caspian Sea Ecology Research Center پژوهشکده اکولوژی دریای خزر Ali Abedini علی عابدینی aabedinim@yahoo.com 100319475328460030473 100319475328460030473 No National Inland Water Aquaculture Center پژوهشکده آبزی پروری آبهای داخلی Kamran Aghili کامران عقیلی k_aghili33@yahoo.com 100319475328460030474 100319475328460030474 No Inland Aquatic Reserves Research Center مرکز تحقیقات ذخایر آبزیان آبهای داخلی Abdollah Nasrollahtabar عبداله نصراله تبار tabar_3744@yahoo.com 100319475328460030475 100319475328460030475 No Caspian Sea Ecology Research Center پژوهشکده اکولوژی دریای خزر