fa مقاله علمی-پژوهشی: مطالعه تولیدات خالص اولیه فیتوپلانکتون و همبستگی آن با مولفه‌های مربوطه در نوار ساحلی حوزه جنوبی دریای خزر (98-1397) اكولوژي محيطهاي آبي اكولوژي محيطهاي آبي پژوهشي Research <span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">تولیدات اولیه نقش مهم در چرخه زیستی از نظر ذخیره کربن داراست و شاخص کلیدی برای ارزیابی کارکرد اکوسیستم بشمار می‌آید. هدف از مطالعه حاضر محاسبه تولیدات خالص اولیه و مولفه‌های آن در حوزه ایرانی دریای خزر در سال‌های 1397 (فصول پاییز و زمستان) و 1398 (فصول بهار و تابستان) می‌باشد. همچنین جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها، برخی عوامل اکولوژیک موثر بر توزیع زمانی-مکانی تولیدات خالص اولیه مورد بررسی قرار گرفت. طبق نتایج، میانگین تولیدات خالص اولیه روزانه فیتوپلانکتون (</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">DNPP</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">) و مولفه های آن شامل غلظت کلروفیل-آ (</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Chl-a</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">)، عمق لایه نوری (</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Z_eu</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">)، طیف فعال فتوسنتز (</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">PAR</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">) و غلظت کربن ویژه تثبیت شده (</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">P^B_optic</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">=NPP_Chl-a</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">) به‌ترتیب برابر 45/0</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">&plusmn;</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">65/0 گرم</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">کربن</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"> /</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">مترمربع/روز، 23/1</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">&plusmn;</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">54/2 </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">mg/m³</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">، 1/5</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">&plusmn;</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">9/8 متر، 84/16</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">&plusmn;</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">42/40 </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Einstein/m².day</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;"> و 11/1</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">&plusmn;</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">05/5 </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">mgC/mgChl-a.h</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;"> بود. میزان </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">DNPP</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;"> در ناحیه مرکزی از دو ناحیه غربی و شرقی بالاتر بود که احتمالاً ناشی از نقش امواج حاصل از نیروی باد بر معلق شدن رسوبات (میزان کدورت بالا) و کاهش شدت نفوذ نور در دو ناحیه شرقی و غربی بود. از نظر زمانی، تغییرات فصلی </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">DNPP</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;"> به‌ترتیب پاییز>تابستان>بهار>زمستان بود. افزایش قابل ملاحظه </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">DNPP</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;"> در فصل پاییز (05/0</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">p<</span></span></span> <span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">ANOVA test,</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">) در مقایسه با سایر فصول ناشی از افزایش غلظت کلروفیل-آ و بهینه بودن دمای سطحی آب برای تثبیت کربن ویژه (</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">P^B_opt</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">) می‌باشد. بر اساس آزمون‌‌های رگراسیون و مولفه اصلی تغییرات زمانی-مکانی </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">DNPP</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;"> به طور معنی داری تحت تاثیر دو متغیر </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Chl-a</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;"> و </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">P^B_optic</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;"> بود. به طور کلی، در طبقه‌‌بندی سطح تروفیکی بر اساس تولیدات خالص اولیه، 52 درصد از داده ها در سطح تروفیکی الیگومزوتروف و مزوتروف (49%) تا یوتروف (3%) بوده و 48 درصد داده ها در گروه الیگوتروف (عمدتاً در ناحیه شرقی) قرار داشتند.</span></span></span> Primary production is an important component in the biological cycle in terms of carbon storage and a key indicator for evaluating of ecosystem function. In this study, net primary production and its components were investigated in the coastal zone of Iranian basin of Caspian Sea during four seasons from 2018 to 2019. In addition, the effective environmental factors on spatial-temporal distributions of net primary production have been studied. As a results, mean (&plusmn;SD) of Chl-a, euphotic depth (Zeu), active photosynthetic radiation (PAR), maximum primary production per unit of Chl-a&nbsp;(P^B_opt) and daily net primary production (DNPP) were obtained 2.54&plusmn;3.23 mg/m³, 28.9&plusmn;6.8m, 40.42&plusmn;16.84 Einstein/m².day, 5.05&plusmn;1.11 mgC/mgChl-a.h and 2.04&plusmn;0.73 gC/m².day. The value of DNPP in the central region was more than the western and eastern regions. It probably is due to effects of wind and waves turbulent on re-suspension of sediment and decrease of light penetration in water column in the western and eastern regions. The seasonal variation of net primary production was in order: autumn>summer>spring> winter. The significant higher NPP in autumn than other seasons (p< 0.05, ANOVA-test), primarily caused by Chl-a and P^B_opt_ic. Based on regression and PCA tests, temporal-spatial changes of DNPP has been significantly affected by the two variables of Chl-a and PB_optic. &nbsp;In general, the classification of trophic state based on net primary production showed that 52% of the data had trophic states in the range of oligo-mesotroph &nbsp;and mesotroph (49%) to eutroph (3%) and 48% of the data were in the oligotroph group (mainly in the eastern region).<br> &nbsp; پارامترهای محیطی, تولیدات خالص اولیه, فیتوپلانکتون, سواحل ایران,‌ دریای خزر Environmental parameters, Net primary production, Iranian Coasts, Caspian Sea 161 174 http://isfj.ir/browse.php?a_code=A-10-57-36&slc_lang=fa&sid=1 Hassan Nasrollahzadeh Saravi حسن نصراله زاده ساروی hnsaravi@gmail.com 100319475328460030776 100319475328460030776 Yes Caspian Sea Ecology Research Center پژوهشکده اکولوژی دریای خزر Asieh Makhlough آسیه مخلوق asieh_makhlough@yahoo.com 100319475328460030777 100319475328460030777 No Caspian Sea Ecology Research Center پژوهشکده اکولوژی دریای خزر Fariba Vahedi فریبا واحدی vahedi_fariba@yahoo.com 100319475328460030778 100319475328460030778 No Caspian Sea Ecology Research Center پژوهشکده اکولوژی دریای خزر Abolghasem Roohi ابوالقاسم روحی roohi_ark@yahoo.com 100319475328460030779 100319475328460030779 No Caspian Sea Ecology Research Center پژوهشکده اکولوژی دریای خزر Parisa Noori پریسا نوری hnsaravi@yahoo.com 100319475328460030780 100319475328460030780 No Faculty of Natural Resources and Marine Science دانشگاه تربیت مدرس