fa مقاله علمی – پژوهشی: تغییرات زمانی-مکانی شاخص سطح تروفیک (TRIXcs)، ریسک یوتریفیکاسیون (UNTRIX) و تعیین مناطق تحت تأثیر با استفاده از الگوی شوری مکانی در سواحل حوزه جنوبی دریای خزر اكولوژي محيطهاي آبي اكولوژي محيطهاي آبي پژوهشي Research <span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">استفاده از الگوهای شوری مکانی، تصویری از منطقه تحت تأثیر یوتریفیکاسیون و تغییرات سطح تروفیک اکوسیستم را نشان می‌‌دهد. هدف از این مطالعه تعیین منطقه تحت تأثیر یوتریفیکاسیون ناشی از آب شیرین رودخانه‌‌ها با استفاده از سطح تروفیک &nbsp;(</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">TRIXcs</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">)، ریسک یوتریفیکاسیون (</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">UNTRIX</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">) و منحنی پراکندگی مواد مغذی-شوری می‌‌باشد. همچنین داده‌‌های تحقیق حاضر با سال‌های پیشین مقایسه می‌‌گردد. این تحقیق طی سال‌های 98-1397 در هشت ترانسکت و در عمق 30-5 متر در سواحل ایرانی حوزه جنوبی دریای خزر انجام می‌گردد. نتایج نشان داد که تغییرات میانگین فصلی </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">TRIXcs</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;"> و </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">UNTRIX</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;"> به‌ترتیب برابر 59/5-94/4 و 17/4-57/3 بوده است که حداکثر سطح تروفیک و ریسک یوتریفیکاسیون در فصل تابستان مشاهده گردید. همچنین ایستگاه‌‌های نزدیک به ساحل (عمق 5 متر) دارای سطح تروفیک (</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">TRIXcs</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">) بالاتر بودند و در وضعیت ریسک یوتریفیکاسیون بالا (30/4</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">UNTRIX=</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">) قرار گرفتند. تغییرات </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">TRIXcs</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;"> و </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">UNTRIX</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;"> در بین نواحی مختلف (غربی، میانی و شرقی) معنی‌دار نبوده‌‌ است (05/0</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">p></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">). در تحقیق حاضر نقاط دارای حداکثر مقادیر آمونیم و سیلیس محلول در نزدیکی سواحل غربی در نیم خط انزلی و تحت تأثیر بزرگترین رودخانه سواحل جنوبی دریای خزر (نیم خط سفیدرود) ثبت شدند، اما نقاط دارای حداکثر مقادیر </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">NOx</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;"> و فسفر معدنی در ناحیه شرقی (نیم‌خط‌های امیرآباد و بندرترکمن) مشاهده گردیدند. ارتباط غیرخطی به‌دست آمده در الگوهای شوری مکانی بین </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">NH4</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">NOx</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">DIP</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;"> و </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">DSi</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Compset;"><span style="font-size:12.0pt;"> با شوری بیانگر آن است که جریان رودخانه‌‌ای و اختلاط ستونی آب بر تغییر غلظت مواد مغذی و سطح تروفیک در منطقه مورد مطالعه موثر بوده‌‌اند.</span></span></span> The spatial salinity patterns which give a picture of the area affected by eutrophication and trophic status changes at the ecosystem. The aim of this study was to determine the area affected by freshwater eutrophication using trophic level (TRIXcs), the risk of eutrophication (UNTRIX) and the nutrient-salinity scatter diagram. Also, the data of the present study are compared with previous year of studies. This research was conducted during 2018 to 2019 in eight transects and at 5, 10 and 30 meter depths of Iranian coasts of southern Caspian Sea. The results showed that mean seasonal changes of TRIXcs and UNTRIXcs were 4.94-5.59 and 3.57-4.17, respectively, which the highest trophic level and risk of eutrophication was observed in summer season. In addition to, trophic level (TRIXcs) risk of eutrophication (NUTRIX=4.30) of near the coast (5m depth) were high. Mean of TRIXcs and UNTRIX between different regions (western, middle and eastern) were not significant. In the present study, the maximum amounts of ammonium and soluble silica near the west coast were recorded in Anzali transect and also under the influence of the largest river Sefidrud in the southern shores of the Caspian Sea, but the points with maximum NOx and phosphate values were observed in the east (Amirabad and Bandar-e-Turkmen transects). The nonlinear relationship between NOx, NH4, DIP and DSi with salinity indicates that river flow and water mixing were affected nutrient concentration and changes of trophic levels in the study area. سطح تروفیک, ریسک یوتریفیکاسیون, پراکندگی مواد مغذی-شوری, سواحل ایرانی, دریای خزر Trophic index, Risk of eutrophication, Nutrients- Salinity, Iranian coast, Caspian Sea 61 73 http://isfj.ir/browse.php?a_code=A-10-57-37&slc_lang=fa&sid=1 Hassan Nasrollahzadeh Saravi حسن نصراله زاده ساروی hnsaravi@gmail.com 100319475328460032272 100319475328460032272 Yes Caspian Sea Ecology Research Center (CSERC), Iranian Fisheries Science Research Institute (IFSRI), Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Sari, Iran پژوهشکده اکولوژی دریای خزر، موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج جهاد کشاورزی، مازندران، ساری Asieh Makhlough آسیه مخلوق asieh_makhlough@yahoo.com 100319475328460032273 100319475328460032273 No Caspian Sea Ecology Research Center (CSERC), Iranian Fisheries Science Research Institute (IFSRI), Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Sari, Iran پژوهشکده اکولوژی دریای خزر، موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج جهاد کشاورزی، مازندران، ساری Ali Abedini علی عابدینی aabedinim@yahoo.com 100319475328460032274 100319475328460032274 No Caspian Sea Ecology Research Center (CSERC), Iranian Fisheries Science Research Institute (IFSRI), Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Sari, Iran پژوهشکده اکولوژی دریای خزر، موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج جهاد کشاورزی، مازندران، ساری Gholamreza Daryanabard غلامرضا دریانبرد daryanabard@gmail.com 100319475328460032275 100319475328460032275 No Caspian Sea Ecology Research Center (CSERC), Iranian Fisheries Science Research Institute (IFSRI), Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Sari, Iran پژوهشکده اکولوژی دریای خزر، موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج جهاد کشاورزی، مازندران، ساری Mohammad Kardar Rostami محمد کاردر رستمی kardar@yahoo.com 100319475328460032276 100319475328460032276 No Caspian Sea Ecology Research Center (CSERC), Iranian Fisheries Science Research Institute (IFSRI), Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Sari, Iran پژوهشکده اکولوژی دریای خزر، موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج جهاد کشاورزی، مازندران، ساری