fa مقاله علمی – پژوهشی:‌ ارزیابی ریسک سلامتی عناصر سنگین ناشی از مصرف ماهیان کپور معمولی (Cyprinus carpio) و سوف (Sander lucioperca) در حوضه آبریز ایلگنه چای به رود ارس آلودگي محيطهاي آبي آلودگي محيطهاي آبي پژوهشي Research <span style="font-size:11pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:"><span style="color:black">امروزه پایش میزان تجمع فلزات سنگین در بافت آبزیان یکی از رویکردهای مهم تحقیقاتی در جهت ارزیابی و اطمینان از سلامت اکوسیستم</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:"><span style="color:black">‌‌</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:"><span style="color:black">هاست. در مطالعه حاضر، غلظت 5 فلز سنگین (کادمیوم، سرب، روی، کروم و مس) در عضله دو گونه از ماهیان </span></span></span><i><span dir="LTR" style="color:black">Sander lucioperca</span></i><i> </i><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:"><span style="color:black">و </span></span></span><i><span dir="LTR" style="color:black">Cyprinus carpio</span></i><i> </i><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:"><span style="color:black">در رودخانه ایلگنه‌چای مورد بررسی قرار گرفت. در این تحقیق در مجموع، 52 نمونه (25 سوف و 27 ماهی کپور معمولی) طی سال‌های 1401-1399 به طور تصادفی از محل اتصال حوضه آبریز ایلگنه‌چای به ارس جمع‌آوری</span></span></span> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:"><span style="color:black">شد. در آزمایشگاه، بافت‌های هر نمونه جداسازی و هضم گردید. سپس با استفاده از دستگاه جذب اتمی مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفتند. مقایسه میانگین غلظت عناصر نشان داد که بیشترین تجمع زیستی در هر دو گونه ماهی متعلق به مس و کمترین آن کادمیوم است. این مقادیر در مقایسه با حداکثر مجاز اعلام شده از سازمان بهداشت جهانی کمتر است. ارزیابی ریسک غذایی نشان داد که مقدار میزان جذب روزانه (</span></span></span><span dir="LTR" style="color:black">EDI</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:"><span style="color:black">) در مقایسه با میزان جذب قابل تحمل (</span></span></span><span dir="LTR" style="color:black">TDI</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:"><span style="color:black">) کمتر بوده و بیشترین احتمال خطرپذیری غیر سرطان‌زایی (</span></span></span><span dir="LTR" style="color:black">THQ</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:"><span style="color:black">)</span></span></span> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:"><span style="color:black">در بین عناصر بررسی شده متعلق به کادمیوم است و احتمال خطرپذیری غیر سرطان‌زایی کل (</span></span></span><span dir="LTR" style="color:black">HI</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:"><span style="color:black">) بیشتر از یک نیست. علاوه‌‌براین، بالاترین شاخص ریسک سرطان‌زایی (</span></span></span><span dir="LTR" style="color:black">CR</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:"><span style="color:black">) مربوط به فلز کادمیوم (^5-10</span></span></span><span dir="LTR" style="color:black">&times;</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:"><span style="color:black">8) بوده که کمتر از شاخص استاندارد جهانی قابل قبول (^4-10</span></span></span><span dir="LTR" style="color:black">&times;</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:"><span style="color:black">1) است. در نهایت، مقایسه میزان تجمع عناصر در عضلات ماهیان مورد بررسی و مقایسه شاخص‌های سلامتی با شاخص‌های جهانی نشان می‌دهد که مصرف این ماهیان در این رودخانه خطر خاصی برای انسان ندارد.</span></span></span><span dir="LTR" style="color:black"></span></span></span></span></span> <span style="font-size:9pt"><span style="line-height:17.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="font-size:12.0pt"><span style="color:black">Nowadays, monitoring of heavy metals accumulation in aquatic tissue is one of the important research approaches to </span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="color:black">assessment of ecosystem health. </span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="color:black">This study investigated bioaccumulation of five heavy metals (cadmium, lead, zinc, chromium, and copper)</span></span> <span style="font-size:12.0pt"><span style="color:black">in muscles of two fish species, <i>Cyprinus carpio</i> and <i>Sander lucioperca</i> in the Ilganeh Chai River. During 2020-2022, totally 52 samples (25 Zander and 27 Carp) were randomly taken where the Ilgineh River drains into the Ilgineh River Basin. The tissues of each fish were separated and digested in the lab and then analyzed using an atomic absorption spectrophotometer. Comparison of the mean concentrations of the heavy metals showed that the highest bioaccumulation levels in both fish species belonged to copper and the lowest to cadmium. These highest levels were lower than the maximum permissible levels set by the World Health Organization. The food-safety risk assessment of the heavy metals indicated that the estimated daily intake (EDI) value was lower than the tolerable daily intake (TDI) and risk assessment on non-carcinogenicity showed the highest levels of THQ were found for cadmium and the value of total non-carcinogenic (HI) for none of the elements was not higher than one . In addition, the highest value of cancer risk (CR) index belonged to cadmium (8&times;10^-5), which was lower than the international standard permissible limit (1&times;10^-4). Overall, the comparison of the bioaccumulation levels of the heavy metals in muscles of fish species examined with health index and international indicated that consumption of fishes</span></span> <span style="font-size:12.0pt"><span style="color:black">are safe for human in this river. </span></span></span></span></span> فلزات سنگین, ریسک سلامتی, ایلگنه‌چای, رودخانه ارس Heavy metals, Risk assessment, Ilgineh-Chai River, Aras River 61 71 http://isfj.ir/browse.php?a_code=A-10-2636-1&slc_lang=fa&sid=1 Amir Dehghani امیر دهقانی a.dehghani93@gmail.com 5679914050 100319475328460036114 Yes Azarbaijan Shahid Madani University دانشگاه شهید مدنی آذربایجان