fa مقاله علمی – پژوهشی:‌ تغییرات ریختی و روابط طول- وزن در جمعیت‌‌های شگ‌‌ماهی (Alosa braschnikowi (Borodin, 1904 حوضه جنوبی دریای خزر بيولوژي آبزيان بيولوژي آبزيان پژوهشي Research <p><span style="font-size:11pt"><span style="font-size:12.0pt">شناسایی جمعیت‌‌ها از طریق صفات ریختی تمایزدهنده از اهمیت بالایی در برنامه‌‌های حفاظت و مدیریت شیلاتی برخوردار است. در تحقیق حاضر تغییرات مورفولوژیک شگ‌‌ماهی </span><em>Alosa braschnikowi</em><span style="font-size:12.0pt"> با استفاده از 31 صفت مورفومتریک در حوضه خزر جنوبی در سه استان گیلان، مازندران و گلستان در زمستان 1399 مورد بررسی قرار گرفت. میانگین (</span><span style="font-size:12.0pt">&plusmn;</span><span style="font-size:12.0pt"> انحراف معیار) طول استاندارد در مناطق انزلی، میانکاله و ساری به‌ترتیب 38/4</span><span style="font-size:12.0pt">&plusmn;</span><span style="font-size:12.0pt">73/231، 32/3</span><span style="font-size:12.0pt">&plusmn;</span><span style="font-size:12.0pt">93/200 و 14/4</span><span style="font-size:12.0pt">&plusmn;</span><span style="font-size:12.0pt">52/231 میلی‌‌متر بود. نتایج به‌دست آمده از آزمون آنالیز واریانس یک‌‌طرفه در 17 مورد از صفات زیست‌‌سنجی شده اختلاف معنی‌داری نشان داد (05/0</span><em>p</em><<span style="font-size:12.0pt">). نتایج آزمون تجزیه به مؤلفه‌‌های اصلی نیز نشان داد که مناطق مورد بررسی در 9 مؤلفه از یکدیگر قابل تمایز هستند به‌طوری‌که عمده تغییرات در مؤلفه اول در ناحیه سر و در مؤلفه دوم در ناحیه باله‌‌های سینه‌‌ای و پشتی مشاهده گردید. بررسی الگوی رشد در شگ‌‌ماهی </span><em><span dir="LTR">A.braschnikowi</span></em><span style="font-size:12.0pt"> نشان داد که مناطق انزلی (78/2</span><span dir="LTR">b=</span><span style="font-size:12.0pt">) و ساری (61/2</span><span dir="LTR">b=</span><span style="font-size:12.0pt">) دارای الگوی رشد آلومتریک منفی و منطقه میانکاله (12/3</span><span dir="LTR">b=</span><span style="font-size:12.0pt">) دارای الگوی رشد از نوع آلومتریک مثبت هستند. همچنین بررسی ضریب چاقی نشان داد که شرایط تغذیه در مناطق انزلی (10/1</span><span dir="LTR">CF=</span><span style="font-size:12.0pt">) و میانکاله (09/1</span><span dir="LTR">CF=</span><span style="font-size:12.0pt">) نسبت به منطقه ساری (71/0</span><span dir="LTR">CF=</span><span style="font-size:12.0pt">) بهتر بود. خوشه‌‌بندی مناطق بر اساس خصوصیات مورفولوژیک نیز نشان داد، حداقل دو جمعیت مجزا از شگ‌‌ماهی </span><em><span dir="LTR">A. braschnikowi</span></em><span style="font-size:12.0pt"> در مناطق مورد بررسی از حوضه خزر جنوبی وجود دارد. با توجه به یکسان بودن فصل نمونه‌‌برداری و نوع نمونه‌‌برداری، به‌نظر می‌‌رسد که خصوصیات زیست‌محیطی در هر منطقه باعث ایجاد تنوع مورفولوژیک بالا در مناطق مورد بررسی باشد، هرچند این موضوع نیاز</span><span style="font-size:12.0pt"> به بررسی‌‌های مولکولی نیز دارد. با توجه به تغییرات ریختی در جنس </span><em>Alosa</em><span style="font-size:12.0pt"> در دریای خزر، پیشنهاد می‌گردد تا در مطالعات آتی از روش‌‌های تجزیه‌وتحلیل مبتنی بر یادگیری ماشین نیز استفاده گردد.</span></span></p> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:14.0pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Fish population segregation through diagnostic morphometric traits has a great importance in fish conservation and fisheries management programs. In the current study, morphometric variations of 31 morphometric characteristics of <i>Alosa braschnikowi</i> was investigated in the Southern Caspian Sea in three provinces including Guilan, Mazandaran and Golestan, during winter 2021. The average standard length (&plusmn;SD) was 231.73&plusmn;4.38, 231.52&plusmn;4.14 and 200.93&plusmn;32 in Guilan, Mazandaran and Golestan, respectively. The results obtained from the one-way ANOVA showed a significant difference (<i>p</i><0.05) in 17 out of 31 morphometric traits. The PCA showed that the investigated areas can be distinguished through nine components, so that the main changes in the first component (PC1) are in the head area while variations in the pectoral and dorsal fins were identified as important through the second component (PC2). Investigating the growth pattern of <i>A. braschnikowi</i> illustrated a negative allometric growth for Anzali (b=2.78) and Sari (b=2.61) regions while Miankaleh (b=3.12) had a positive allometric growth pattern. Furthermore, condition factors estimation revealed a better nutritional condition in Anzali (CF=1.10) and Miankaleh (CF=1.09) compared to Sari region (CF=0.71). Morphometric-based clustering showed that there are at least two separate populations of <i>A. braschnikowi</i> in the studied areas of the Southern Caspian Sea. Due to the evenness in sampling season and way of sampling, it seems that the environmental features in each region have caused the ensuing high morphological diversity in <i>A. braschnikowi</i>, however, investigations through molecular methods are needed for this claim. Considering the high rate of morphometric variations in <i>Alosa</i> genus in the Caspian Sea, the usage of machine-learning based analytical methods is highly recommended for future studies.</span></span></span></span></span> عامل وضعیت, جمعیت, زیست‌‌سنجی, مدیریت شیلاتی, شناسایی ذخایر Condition factor, Population, Biometry, Fisheries management, Stock identification 29 41 http://isfj.ir/browse.php?a_code=A-10-2919-1&slc_lang=fa&sid=1 Omid Jafari امید جعفری jaafari.omid@yahoo.com 100319475328460039456 100319475328460039456 Yes انستیتو تحقیقات بین‌المللی ماهیان خاویاری، مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت، ایران Maryam Nasrolahpourmoghadam مریم نصراله پورمقدم Pourmoghadamm@yahoo.com 100319475328460039457 100319475328460039457 No گروه شیلات، دانشکده منابع طبیعی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران اسماعیل عبداله زاده Abdollahzadeh@rocketmail.com 100319475328460039458 100319475328460039458 No انستیتو تحقیقات بین‌المللی ماهیان خاویاری، مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت، ایران Mohammad Hassanzadeh Saber محمد حسن زاده صابر hassssanzadehsaber@yahoo.com 100319475328460039459 100319475328460039459 No انستیتو تحقیقات بین‌المللی ماهیان خاویاری، مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت، ایران